5 dấu hiệu đột quỵ anh chị không được bỏ qua

Mỗi 40 giây có một người đột quỵ

Theo CDC, cứ mỗi 40 giây lại có một người bị đột quỵ tại Hoa Kỳ. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y tế nghiêm trọng — khi máu không đến được não, tế bào não bắt đầu chết chỉ trong vài phút. Mayo Clinic cho biết mỗi phút trì hoãn, khoảng 1,9 triệu tế bào não sẽ chết.

Điều đáng lo là nhiều người không nhận ra dấu hiệu đột quỵ hoặc nghĩ triệu chứng sẽ tự biến mất. American Stroke Association nhấn mạnh: ngay cả khi các dấu hiệu chỉ xuất hiện trong vài phút rồi biến mất, anh chị vẫn cần gọi cấp cứu ngay. Những cơn “đột quỵ thoáng qua” này, gọi là TIA, là cảnh báo nghiêm trọng — khoảng 12% ca đột quỵ có TIA xảy ra trước đó.

Từ viết tắt BE FAST — ghi nhớ 5 dấu hiệu cốt lõi

American Stroke Association và Mayo Clinic đều khuyến nghị ghi nhớ từ viết tắt BE FAST. Đây là năm dấu hiệu chính mà bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra được, không cần thiết bị y tế.

B – Balance (mất thăng bằng). Người đang đột quỵ có thể đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, hoặc gặp khó khăn khi đi. Theo Mayo Clinic, đây là một trong những dấu hiệu sớm dễ bị bỏ qua vì người ta thường nghĩ đó chỉ là choáng váng thông thường.

E – Eyes (thay đổi thị giác). Thị giác đột ngột bị mờ, nhìn đôi, hoặc mất thị lực một hoặc cả hai mắt. CDC ghi nhận triệu chứng này xuất hiện ở một tỷ lệ đáng kể ca đột quỵ nhưng thường bị nhầm với các vấn đề mắt thông thường.

F – Face (mặt méo một bên). Yêu cầu người đó cười. Nếu một bên miệng bị sụp xuống hoặc nụ cười không đều, đó là dấu hiệu cảnh báo. Mayo Clinic giải thích đây là triệu chứng dễ nhận biết nhất, xuất hiện ở khoảng 80% ca đột quỵ.

A – Arm (yếu tay). Yêu cầu người đó giơ hai tay lên. Nếu một tay trôi xuống hoặc không giơ được, đó là dấu hiệu yếu một bên cơ thể. Triệu chứng này có thể xuất hiện ở tay hoặc chân, thường cùng một bên.

S – Speech (khó nói). Yêu cầu nhắc lại một câu đơn giản. Nếu lời nói líu lưỡi, khó hiểu, hoặc người đó không thể nói được, cần hành động ngay. American Stroke Association cho biết đây là một trong ba dấu hiệu phổ biến nhất cùng với yếu tay và méo mặt.

T là Time — thời gian quyết định tất cả

Chữ T trong BE FAST là Time — thời gian. Đây không phải dấu hiệu mà là lời nhắc nhở: nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong năm triệu chứng trên, gọi 115 ngay lập tức. Đừng chờ xem triệu chứng có biến mất không. Đừng tự lái xe đến bệnh viện hoặc để người khác chở đi.

Mayo Clinic giải thích tại sao: đội cấp cứu có thể bắt đầu điều trị ngay trên xe cứu thương và báo trước cho bệnh viện chuẩn bị. Những phút đầu tiên sau đột quỵ là “cửa sổ vàng” cho thuốc tiêu huyết khối hoặc thủ thuật lấy cục máu đông. Sau ba giờ, nhiều phương pháp điều trị hiệu quả nhất không còn khả dụng.

CDC nhấn mạnh một điểm quan trọng: ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Dấu hiệu thứ sáu — đau đầu dữ dội đột ngột

Ngoài năm dấu hiệu trong BE FAST, Mayo Clinic và CDC cùng liệt kê thêm một triệu chứng ít gặp nhưng nghiêm trọng: đau đầu dữ dội đột ngột mà không rõ nguyên nhân. Đây không phải cơn đau đầu căng thẳng thông thường. Người bệnh thường mô tả đây là “cơn đau tồi tệ nhất trong đời” — xuất hiện đột ngột như sét đánh.

Triệu chứng này thường gặp hơn trong đột quỵ xuất huyết, khi mạch máu não vỡ. Nếu đau đầu dữ dội kèm với bất kỳ dấu hiệu nào trong BE FAST, đó là tín hiệu cấp cứu tuyệt đối.

TIA — cơn đột quỵ “thoáng qua” không được xem nhẹ

TIA, hay cơn thiếu máu não thoáng qua, xảy ra khi máu não bị tắc nghẽn tạm thời. Triệu chứng giống hệt đột quỵ nhưng thường chỉ kéo dài vài phút. American Stroke Association cảnh báo khoảng 12% ca đột quỵ có tiền sử TIA. Trong vòng ba tháng sau TIA, 10–15% người bệnh sẽ bị đột quỵ thật nếu không điều trị.

Vấn đề là nhiều người nghĩ “triệu chứng đã hết rồi, không sao đâu” và không đi khám. CDC khuyến cáo rõ ràng: TIA là tình trạng cấp cứu y tế, cần gọi 115 ngay như đột quỵ thật. Chỉ có bác sĩ mới phân biệt được TIA hay đột quỵ thật qua các xét nghiệm hình ảnh não.

Ai có nguy cơ cao?

Tuổi từ 55 trở lên làm tăng nguy cơ đáng kể — gấp đôi mỗi thập kỷ. Nam giới có nguy cơ cao hơn phụ nữ, nhưng phụ nữ tử vong do đột quỵ nhiều hơn. Các yếu tố kiểm soát được: huyết áp cao, tiểu đường, cholesterol cao, hút thuốc, thừa cân, không vận động. American Heart Association nhấn mạnh huyết áp cao là yếu tố nguy cơ lớn nhất. Rung nhĩ làm tăng nguy cơ lên năm lần.

Khi chứng kiến ai đó đột quỵ — làm gì?

Mayo Clinic khuyến cáo nếu người đó còn tỉnh, đặt họ nằm nghiêng với đầu hơi nâng cao. Nới lỏng quần áo chật. Nếu bất tỉnh, kiểm tra hơi thở và mạch, đặt nằm nghiêng, và bắt đầu CPR nếu cần. Đừng cho ăn uống vì nguy cơ sặc. Quan trọng nhất: đừng tự lái xe. Đội cấp cứu sẽ bắt đầu điều trị ngay trên đường.

Điều này có nghĩa gì với anh chị?

Đột quỵ có thể xảy ra với bất kỳ ai, bất kỳ lúc nào. Việc biết năm dấu hiệu BE FAST có thể cứu sống một người hoặc giảm tình trạng tàn tật lâu dài.

Một là ghi nhớ BE FAST và chia sẻ với người thân. Hai là đừng chờ đợi — ngay cả khi triệu chứng thoáng qua rồi biến mất, vẫn cần gọi 115 ngay. Ba là biết các yếu tố nguy cơ của mình và kiểm soát chúng cùng bác sĩ.

Nếu anh chị có huyết áp cao, tiểu đường, hoặc rung nhĩ, kiểm soát tốt sẽ giảm đáng kể nguy cơ. Bỏ thuốc lá, vận động đều đặn, ăn nhiều rau củ, duy trì cân nặng khỏe mạnh — những thay đổi này đều giúp giảm nguy cơ đột quỵ.

Kết luận

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu nghiêm trọng nhưng có thể phòng ngừa được phần lớn. Biết nhận diện năm dấu hiệu BE FAST — mất thăng bằng, thay đổi mắt, méo mặt, yếu tay, khó nói — và hành động ngay khi thấy bất kỳ triệu chứng nào có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Mỗi phút đều quan trọng. Gọi 115 ngay, đừng chờ đợi, và đừng tự lái xe. Hành động nhanh chóng có thể cứu sống một người và giúp họ hồi phục tốt hơn.